رابطه مدیریت شهری با حقوق شهروندی

رعایت حقوق شهروندی و آگاهی افراد جامعه از حقوق خود  به عنوان یکی از مهمترین مباحث جوامع امروزی بشمار می آید. در این زمینه آنچه که با شهرداریها و مدیریت شهری در ارتباط است بسیار حائز اهمیت مباشد. زیرا عدم رعایت این حقوق از سوی شهروندان و عدول از خط قرمزها بیش از هرچیزشاید متوجه شهرداریها باشد که  بعنوان متولی شهرها مسئول بر قراری نظم و امنیت و بهداشت می باشند. این موضوع بویژه هرچه از شهر های بزرگ فاصله می گیرم و به شهر های کوچکتر می رسیم بیشتر نمود پیدا میکند. چراکه تقریبا تمام مراکز اداری  در ایران در مرکز استانها و بعد از آن در مرکز شهرستانها متمرکز است و بسیاری از شهر ها به دلیل نبود دفاتر یا نمایندگی یا شعب ادارات دولتی تنها مرکزی که بعنوان نماینده دولت می توان سراغ آن را گرفت شهرداریها هستند و همین امر بالا رفتن انتظارات شهروندان از شهرداریها را سبب گردیده. تا جایی که در این شهر ها حتی قطعی آب ، برق ، و برخی مشکلاتی که مربوط به شهرداریها نیستند را شهروندان از این نهاد انتظار رسیدگی دارند!! شاید خنده دار بنظر برسد ولی گاهی از این نیز پار را فراتر نهاد ه و به دلیل نبود فاضلاب شهری شهروندان هنگامی که چاه فاضلابشان پر می شود به شهرداری تلفن می زنند و تقاضای تخلیه چاه فاضلابشان را میکنند !! گذشته از جنبه طنز این مورد اگر جویای حقیقت باشیم به این نتیجه خواهیم رسید که شهرداریها در این شهر ها نقش یک دولت را ایفا می کنند و در واقع گره بسیاری از مشکلات شهر توسط شهرداری باز می شود. با روی کار آمدن شوراهای شهر و روستا این انتظارات شهروندان چندین برابر شده.تمام رویدادهای شهر چه مربوط باشد چه نباشد یک سوی آن شهرداری است. بعنوان مثال به منظور برگزاری مراسم و آیینهای ملی ،مذهبی  ،فرهنگی ،رفاهی و ... همه به نوعی چشم انتظار شهرداری هستند تا اقدامی بکند.

ذکر موارد فوق فقط به دلیل نشان دادن جایگاه شهرداریها در شهرهای کوچک بود و در این مقاله به محاسن و معایب آن کاری ندارم. (شاید جای دیگری به آن پرداختم). اما آنچه مد نظر من است بررسی ارتباط حقوق شهروندی با شهرداری است. تاثیر متقابل  رعایت یا عدم رعایت حقوق شهروندی بر روند فعالیت شهرداریها می باشد.

برای روشن شدن موضوع توجه شما را به روند یکی از جلساتی که بنده بعنوان نماینده شهرداری در آن حضور داشتم  جلب می کنم. این موضوع به خوبی می تواند ارتباط فوق را تبیین کند:

همه ساله جلسه ای با موضوع بررسی مسائل بهداشتی مدارس سطح شهر سده لنجان با هماهنگی آموزش و پرورش در یکی از مدارس شهر برگزار می گردد .  در این جلسه مدیران کلیه مدارس ،نمایندگان وزارت بهداشت ، کارشناس بهداشتی آموزش و پرورش و همچنین نماینده شهرداری به عنوان متولی تامین محیطی سالم و بهداشتی برای شهروندان حضور می یابند.

طبق روال همه جلسات دستور کارجلسه مطرح شد و مدیران مدارس یکی پس از دیگری به اظهار نظر و بیان مشکلات و مسائل بهداشتی مدارس خود پرداختند و نهایتاً همگی در پایان تمام مسئولیتها را متوجه شهرداری کردند یا دست کم  شهرداری را حلال مشکلاتشان معرفی کردند. مسئولین بهداشت نیز دیدگاههای خود را بیان کردند و آمادگی خود را برای همکاری با شهراری و آموزش و پرورش اعلام داشتند! در فاصله صحبتها بنده که تمام تیرها را به سوی شهرداری روانه دیدم در موضع دفاع از حقوق شهرداری تفکرات و صحبتهای خود را جمع بندی کردم و منتظر شدم تا نوبت به من برسد.

بنده ضمن تاکید بر تلاش شهرداری برای رفع معضلات ذکر شده و اعلام آمادگی تمرکز حاضرین را از شهرداری کم و بسیاری از مشکلات بیان شده را مستقیماً متوجه خودشان و وزارتخانه متبوع شان کردم. چراکه همه حاضرین که مسئول آموزش و تربیت نسلهای آینده بودند به راحتی شانه از زیر بار مسئولیت خالی و شهرداری را تنها منجی رفع معضلات خود اعلام کردند. بنده آنها را محکوم به کوتاهی در امر نهادینه ساختن رعایت حقوق شهروندی در مدارس کردم.( به گفته مسئول بهداشت مدارس آموزو پرورش تا آن زمان هرگز کسی به این نکته اشاره نکرده بود و جلسات بصورت روتین برگزار شده بود. اما در این جلسه معادلات به هم خورد و بویژه نماینده آموزش و پرورش بسیار تحت تاثیر قرار گرفت. )چرا که در مدارس هرگز تلاشی برای آموزش حقوق شهروندی از پایه صورت نمی گیردو اگر هم باشد در کتابها ست که در یک جلسه تدریس شده و بدون توجه یا تلاش برای بسط موضوع حقوق شهروندی از آن می گذرند. باید قبول کنیم که در کشور ما مدت زمان زیادی نیست که موضوع حقوق شهروندی مطرح شده و بسیاری از شهروندن ایرانی با این موضوع همچنان بیگانه اند. من توجه مدیران را معطوف کردم به اینکه فرا گیری حقوق شهروندی باید از پایه باشد و نمی توان انتظار داشت که تمام جامعه با یک همایش یا برنامه از رسانه های جمعی یک شبه شهروند مثبت شوند و خود را ملزم به رعایت حقوق دیگران بدانند.  در جلسه یکی دو نفر از مدیران به عدم نظافت مناسب شهر و  فاضلابهای روان در کوچه ها و عواقب سوء آن برای شهروندان و بویژه دانش آموزان خود اشاره کردند. بنده در جواب این دوستان گفتم چگونه شما از شهرداری انتظار دارید این مشکلات را بر طرف نماید در حالی که همه روزه کارگران شهرداری باید یکی دوساعت از وقتشان را صرف نظافت کاغذ پاره های جلوی درب مدارس کنند که مسبب آن دانش آموزان خودشان هستند. آیا مدیران محترم هرگز این صحنه ها را ندیده اند؟ راستی چقدر تلاش در جهت جلوگیری از تکرار این موضوع کرده اند!! آیا جمع آوری به موقع این زباله ها توسط شهرداری نبوده که باعث شده شما تاکنون هرکز به این موضوع حتی فکر هم نکنید! خوب این دانش آموزان پس از چند سال و بدون اینکه حتی یک بار واژه حقوق شهروندی را شنیده باشند روانه جامعه می شوند. تشکیل خانواده می دهند و هنوز نمی دانند حقوق شهروندی چیست! شهر هم که سیستم دفع فاضلاب شهری ندارد . همه منازل باید از چاه فاضلاب برای دفع فاضلاب خانگی استفاده کنند. دفع فاضلاب هم به این شیوه خرج دارد. بهترین راه گذاشتن یک لوله برای سرریز فاضلاب به داخل کوچه است!! معضلی که امروز خود شما مدیران به عنوان یک فاجعه از آن یاد می کنید. اگر این آموزشها برای پدران ما هم در زمانی که زمینه یادگیری داشتند گذاشته شده بود یا حتی همین الان هم زمینه آموزش خانوداه ها را فراهم می کردید و از سوی دیگر مدارس برای آموزش حقوق شهروندی به دانش آاموزان برنامه ریزی می کردند پس از یک دوره زمانی ما مشکلی مبنی بر واژه حقوق شهروندی نداشتیم و  حتی الامکان کسی با این واژه بیگانه نبود. امروز شما هم از شهرداری انتظار نداشتید که برای هر کوچه یک نگهبان حقوق شهروندی بگذارد!! بودجه شهرداری محدود است و توان مالی کافی برای تحقق این مهم را ندارد. ولی شهرداری بعنوان تنها نهاد اجرایی شهر برای این آموزش پیش قدم خواهد شد و در صورت همکاری آموزش و پرورش حاضر است ماهانه بصورت سخنرانی یا هر طریق ممکن در جهت ارتقای سطح فرهنگ و آموزش حقوق شهروندی اقدام کند. این طرح با استقبال شدید کارشناس بهداشت آموزش و پرورش روبرو شد و در تمام شهرستان مطرح گردیدو تمام شهرداریها با همکاری آموزش و پرورش آن را اجرا کردند به جر شهرداری خودمان !!!!!!!!!!

مسئله ای که مطرح شد به خوبی نقش شهرداری و انتظارات از آن را در شهر های کوچکی مثل سده لنجان روشن می سازد.

حال می دانیم که عدم رعایت حقوق شهروندی از جانب شهروندان علاوه بر عواقب سوئی که برای خودشان دارد چه هزینه های هنگفتی را به دوش شهرداریها می اندازد. هزینه هایی که بصورت عوارض از همین مردم وصول و بجای هزینه شدن در فعالیتهای عمرانی به هزینه جبران خسارات ناشی از عدم رعایت حقوق شهروندی می انجامد.

اگر در خیابانهای سطح شهر نگاه کنید خواهید دید عدم رعایت حقوق دیگران علاوه بر مشکل آفرینی برای شهروندان ازجمله سد معبر چه مناظر زشتی را ایجاد کرده و همین ناقضان حقوق مردم چه هزینه هایی را از قبیل ایجاد زباله و آلودگی محیط زیست ایجاد می کنند. این افراد همانگونه که در مقاله ای دیگر نوشتم جلوی مغازه شان را ویترین اجناس خود می دانند و طلبکارانه حریم جلوی مغازه را متعلق به خود می دانند. این در حالی است که همین افراد هنگام توافق با شهرداری جهت آزاد سازی خیابان تا ریال آخر حریم جلوی مغازه را از شهرداری گرفته اند و آن را برای احداث معبر عمومی به شهرداری واگذار کرده اند!!! 

به هر حال تا زمانی که این رفتار های بی خردانه از جانب برخی شهروندان صورت می پذیر نمیتوان انتظار داشت شهرداری با بودجه ای که در اختیار دارد به نحو شایسه با این نا هنجاریها برخود نماید .

اگر خواهان پیشرفت و تعالی شهر مان هستیم به ناچار باید در برابر قوانین سر تسلیم فرود آوریم و احترام به حقوق دیگران را سرلوحه رفتارمان قرار دهیم.